Samenvatting: Waarom heeft de Bijbel 66 boeken?

In deze uitgebreide podcastaflevering wordt de vraag onderzocht waarom de Bijbel precies 66 boeken bevat, welke processen en criteria een rol speelden bij de vaststelling van deze canon, en hoe verschillende tradities hiermee omgaan.

—

Inleiding en kennismaking [00:00-02:30]

Judith Ruyter, journalist en geïnteresseerd in theologie, spreekt met theoloog Dick Schinkelshoek en hoogleraar Bijbelwetenschap Bert-Jan Lietert-Peerbolten. Judith haakt met veel vragen aan over kerkelijke tradities en de samenstelling van de Bijbel, waaronder de reden dat de Bijbel 66 boeken telt.

—

De selectie van de Bijbelboeken: Oude en Nieuwe Testament [05:00-18:00]

• Het Oude Testament is de Joodse Bijbel, de Tenach, bestaande uit drie delen: de Torah (wet), Nevi’im (profeten) en Ketuvim (geschriften). Telmethodes verschillen: 22 of 24 boeken, afhankelijk van welke samengevoegd worden en in welke traditie men telt.
• Naast Hebreeuwse boeken kent men de Griekse vertaling, de Septuaginta, 200 v.Chr., waarin zeven extra boeken zitten die in de Tenach niet voorkomen (zoals het boek Judith).
• Het Nieuwe Testament ontstond in de eerste eeuwen van het christendom, met aanvankelijk geen vaste kanon. In de tweede eeuw circuleerden vooral de vier evangelies en brieven van Paulus al breed en werden meestal erkend, maar er waren ook veel andere „evangelieën” en geschriften in omloop die niet in de canon kwamen.

—

Vaststellen van de canon: historisch proces en criteria [12:00-26:00]

• Definitieve lijsten van canonieke boeken kwamen pas eind vierde eeuw, met name via paus Damasus en synodes van Hippo (393) en Carthago (397) die de 27 boeken van het Nieuwe Testament bevestigden.
• Drie belangrijke criteria:

1. Apostoliciteit – Het geschrift moest verbonden zijn aan de apostelen of hun directe kring.
2. Katholiciteit – Het boek moest algemeen erkend worden en breed verspreid in de kerk gebruikt worden.
3. Orthodoxie – De inhoud moest overeenkomen met de geloofsbelijdenissen, zoals die op het Concilie van Nicea (325) werden geformuleerd.

• Sommige boeken, zoals Openbaring en Hebreeën, waren onderwerp van debat door stijl, toeschrijving of inhoud.

—

Grote variatie aan vroege teksten en apocriefe boeken [20:00-39:00]

• Er circuleren ruim tachtig niet-canonieke evangelieën en vele andere geschriften, waaronder kinderderevangelieën en apocalyptische teksten zoals Openbaring.
• Het Thomasevangelie en evangelie van Petrus zijn voorbeelden van niet-orthodoxe teksten die niet werden opgenomen vanwege afwijkende theologie.
• Populaire vroege werken buiten de canon waren bijvoorbeeld de Herder van Hermas en de Brief van Barnabas, ondanks hun brede gebruik werden ze niet canoniekt verklaard.
• De Didachè (Dienager) is een belangrijk document over praktijken in de vroege kerk, bijvoorbeeld over doop en avondmaal.

—

Protestantse, katholieke en oosterse verschillen rond de canon [41:00-47:00]

• De katholieke Bijbel bevat 73 boeken: de standaard 66 plus 7 zogenaamde deuterocanonieke of apocriefe boeken (zoals in de Septuaginta).
• De protestantse traditie (Luther) verwijderde deze extra boeken uit de canon omdat deze niet in de Hebreeuwse Bijbel stonden, mede omdat Luther hamerde op directe vertaling uit het Hebreeuws en Grieks en niet via Latijn.
• Orthodoxe kerken, zoals de Ethiopische Kerk, hebben een uitgebreidere canon (tot 88 boeken) met eigen tradities, sommige zelfs teruggaand op aanwijzingen uit de oudheid en hun eigen teksten zoals de Kebre Nagast.

—

De toekomst van de canon en afsluiting [48:00-50:00]

• Het openen van de canon om nieuwe boeken op te nemen wordt onwaarschijnlijk geacht; de canon is historisch en theologisch een stabiel gegeven sinds de vierde eeuw.
• Ook als authentieke nieuwe teksten zouden opduiken, blijven zij buiten de officiële canon maar kunnen wel tot nieuwe inzichten leiden.
• De Bijbel wordt het beste gezien als een bibliotheek van oude teksten die een verscheidenheid aan tijden en contexten omvatten.

—

Vijf belangrijkste inzichten uit de aflevering:

1. De Bijbel is geen samenhangend boek maar een bibliotheek van 66 verschillende boeken die in een lang proces via kerkelijke synodes zijn vastgesteld.
2. De samenstelling van de canon hangt af van drie hoofdzaken: apostoliciteit (verbonden aan apostelen), katholiciteit (breed erkend en gebruikt), en orthodoxie (inhoud in lijn met het geloof).
3. De Joodse en Griekse versies van het Oude Testament verschillen in aantal boeken, wat tot verschillen leidde in de canonisatie door kerken (bijvoorbeeld protestantse vs. katholieke canon).
4. Er zijn veel vroege christelijke teksten buiten de canon (zoals apocriefe evangelieën en geschriften) die niet zijn opgenomen vanwege theologische of praktische redenen, maar toch waardevolle inzichten geven over het vroege christendom.
5. De canon wordt gezien als afgesloten en onherroepelijk, ondanks dat nieuwe authentieke teksten theoretisch gevonden zouden kunnen worden, verandert dat niets aan de huidige Bijbelcanon.

Deze aflevering biedt een diepgaande blik achter de schermen van het ontstaan van de Bijbel en legt zo uit waarom het er precies 66 boeken zijn geworden.

—

Tijdcodes ter oriëntatie:

• Inleiding en vraagstelling: [00:00-02:30]
• Tenach vs. Septuaginta: [05:00-10:00]
• Vroege kerkleer en criteria canon: [12:00-26:00]
• Niet-canonieke teksten en apocriefen: [20:00-39:00]
• Verschillen tussen kerkelijke tradities: [41:00-47:00]
• Slotbeschouwing en toekomst canon: [48:00-50:00]

— Gebruik samenvatting:, input tokens 18609, output tokens 1428, totaal 20037