Het evangelie van Filippus en de illusie van afgescheidenheid

In dit gesprek gaat Britney Shawley in gesprek met Keith Giles over het Evangelie van Filippus, een tekst die samen met onder andere het Evangelie van Thomas in Nag Hammadi werd gevonden. Giles benadrukt dat deze tekst eeuwenlang buiten het bereik van de kerk is gebleven, maar nu opnieuw gelezen kan worden als een spirituele uitnodiging: niet om iets nieuws te worden, maar om te ontwaken tot wie we altijd al zijn geweest [02:53].

Een centrale gedachte is dat de scheiding tussen mens en God volgens Giles geen werkelijkheid is, maar een illusie in het menselijk denken. Religie presenteert vaak een probleem — wij zijn afgescheiden van God — en biedt vervolgens voorwaarden, rituelen of overtuigingen aan om die kloof te overbruggen. Maar volgens Giles wijst Jezus juist op iets anders: God ziet die scheiding niet. De werkelijke beweging is daarom niet het verdienen van nabijheid, maar het ontwaken tot een verbondenheid die er altijd al was [08:19].

Giles verbindt dit met het begin van het Evangelie van Filippus, waar gesproken wordt over “authentieke wezens” die worden wie zij altijd al waren [04:01]. Dat klinkt paradoxaal: worden betekent hier niet veranderen in iets vreemds of hogers, maar terugkeren naar oorspronkelijke echtheid. Christus openbaart volgens Giles niet alleen wie Jezus is, maar spiegelt ook terug wie wij ten diepste zijn [05:41].

Een tweede belangrijk thema is ervaringskennis. Giles maakt onderscheid tussen kennis als informatie en “gnosko”: een intieme, transformerende vorm van kennen [11:06]. Het Evangelie van Filippus draait volgens hem niet om het verzamelen van juiste doctrines, maar om het werkelijk ervaren van waarheid, liefde en vrijheid. Die vrijheid leidt niet tot superioriteit, maar tot dienstbaarheid. Wie vrij is, dient juist degenen die hun vrijheid nog niet kennen [12:45].

Daaruit volgt het thema van liefde. Een van de kernzinnen die Giles aanhaalt is: “Love refuses nothing and takes nothing… Love does not say, this is mine. It says, all is yours” [14:02]. Liefde is hier geen bezit, geen grens en geen claim, maar volledige openheid. Alleen wie rust in de onbreekbare verbondenheid met God, hoeft niet langer te grijpen of vast te houden.

Het gesprek gaat vervolgens over eenheid en heling. Christus herstelt volgens Giles wat verdeeld lijkt te zijn. De werkelijkheid van God en Christus is eenheid; afscheiding is een misverstaan van de werkelijkheid [16:18]. Deze visie verandert ook hoe we naar anderen kijken. De ander is geen “ander” in absolute zin, maar een andere uitdrukking van dezelfde goddelijke werkelijkheid [17:48].

De beeldspraak van de bruidskamer in het Evangelie van Filippus wordt uitgelegd als symbool voor heilige vereniging met God [19:39]. Het gaat niet primair om man-vrouw-symboliek, maar om intimiteit, wederzijdse overgave en het diepe kennen van God en door God gekend worden [20:38].

Ook Maria Magdalena komt ter sprake. Giles zegt dat het Evangelie van Filippus suggereert dat Maria een bijzondere nabijheid tot Jezus had, maar hij leest dat vooral als teken van haar ontvankelijkheid en dieper inzicht [24:03]. Het gaat minder om “specialness” en meer om openheid voor openbaring.

De opstanding wordt daarna breder verstaan dan alleen een fysiek gebeuren. Giles ziet opstanding als ontwaken vóór de dood: een innerlijk besef dat wij geestelijke wezens zijn en dat de ware identiteit niet sterft [28:03]. Het Evangelie van Filippus zegt volgens hem dat wie niet opstaat vóór de dood, ook niet werkelijk na de dood opstaat [29:36].

Tenslotte spreekt Giles over “divine collaboration”: samenwerking tussen mens en God [32:46]. Hij gebruikt brood en wijn als beeld: God geeft graan en druiven, maar mensen maken brood en wijn [35:34]. Zo werkt God niet los van ons, maar door ons heen. Gebed wordt dan niet alleen vragen of God iets oplost, maar luisteren hoe wij mogen meewerken aan heling [37:51].

De 5 belangrijkste inzichten

1. De scheiding tussen mens en God is volgens deze lezing geen goddelijke werkelijkheid, maar een mentale illusie [08:53].
2. Het Evangelie van Filippus roept op tot terugkeer naar oorspronkelijke authenticiteit: worden wie je altijd al was [04:01].
3. Ware kennis is ervaringskennis: niet alleen geloven, maar van binnenuit kennen en leven [11:06].
4. Liefde bezit niet en sluit niets uit; zij zegt niet “dit is van mij”, maar “alles is van jou” [14:02].
5. Spirituele opstanding is een ontwaken dat nu al plaatsvindt, en leidt tot samenwerking met God in concrete liefdevolle daden [29:36].